أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

481

تجارب الأمم ( فارسى )

است . چون « ديار مضر » [ 1 ] بىسرپرست ماند ، به ويرانى گرائيد و ماليات آنجا براى دربار سلطان بسنده نماند ، بدرخرشنى ، كه كارگزار جنگ بود ، آنجا را رها كرده به پايتخت آمد . پس چون شهر از فرمانده معونت تهى ماند ، على بن حمدان [ 2 ] بدانجا شد و آن را بگرفت . چون ابو عبد الله حسين بن على نوبختى از ترفندى كه براى [ بركنارى ] او به كار رفته آگاه شد و ديد آنچه ساخته است ويران مىشود بيمارى او سخت شد و به سل [ 3 ] انجاميد . در اين سال كشاكش در ميان محمد بن رايق و بريديان [ 4 ] نيز آشكار شد .

--> [ ( 1 - ) ] M . تاريخچهء مهاجرت عربهاى ربيعه و مضر ، پيش از اسلام به سوريه و شمال باختر عراق در پانوشت خ 5 : 11 ص 9 گذشت . اينك كه مشكويه وضع سياست جغرافيائى كشور را ياد مىكند ، من مرزهاى جغرافيائى سه منطقهء « ديار بكر » و « ديار ربيعه » و « ديار مضر » را از معجم البلدان ياقوت براى روشنگرى مىآورم : قبيلهء « بكر » بخشى از قبيلهء بزرگتر « ربيعه » است . مرزهاى « ديار بكر » در باختر دجله ، از شهرهاى كوهستان مشرف بر « نصيبين » تا كنار دجله است ، كه دژ « كيفا » ، « آمد » ، « ميافارقين » را در بر دارد . برخى از دجله نيز گذشته « سعرت » ، « حيزان » ، « حينى » را نيز از آن شمرند . مرزهاى « ديار ربيعه » ميان « موصل » و « رأس عين » به سوى بقعاء موصل و « نصيبين » و « رأس عين » ، « دنيسر » ، « خابور » است . برخى دو منطقهء « بكر » و « ربيعه » را روى هم « ديار ربيعه » خوانند . مرزهاى « ديار مضر » در دشت خاورى فرات به سوى « حران » ، « رقه » ، « شمشاط » ، « سروج » و « تل موزن » كشيده مىشود . امروز تنها نام « ديار بكر » بر منطقهء كردستان تركيه باقى مانده است . [ ( 2 - ) ] ابو الحسن على بن عبد الله ( ابو هيجا ) بن حمدان سيف الدوله ( خ 6 : 63 ) . [ ( 3 - ) ] نگارندهء تكمله مىافزايد : پس ابو عبد الله احمد بن على كوفى [ كه بر جاى نوبختى نشست ] محمد بن يحيا بن شيرزاد [ وزير آينده : خ 6 : 16 ] را دستگير كرد و يكصد و بيست هزار دينار از او مصادره كرد . [ ( 4 - ) ] M : يا « يزيديان » براى شناخت اين خاندان - 6 : 44 پانوشت .